Fibromyalgie is een aandoening die zich lastig laat vangen. De pijn is overal en nergens, de vermoeidheid is constant, en wie ermee leeft hoort vaak dat "er niets te zien is" op de scan. Toch is fibromyalgie een erkende chronische aandoening, en het is zeer reëel voor de honderdduizenden mensen in Nederland die ermee leven.

In dit artikel kijken we naar de vraag die veel mensen met fibromyalgie en veel yogadocenten bezighoudt: wat kan Yin Yoga hierin betekenen? We gaan in op het bindweefsel, de fascia, de slaap en de neurotransmitters die bij fibromyalgie uit balans raken. Geen wondermiddel, wel een rustige, onderbouwde kennismaking met een yogavorm die zich bij uitstek richt op het diepere bindweefsel en het zenuwstelsel.

Wat is fibromyalgie eigenlijk?

Fibromyalgie wordt meestal geclassificeerd als een reumatische spieraandoening, omdat een van de meest voorkomende symptomen de chronische pijnlijke spieren zijn. Maar omdat we steeds meer te weten zijn gekomen over deze aandoening, wordt ze tegenwoordig vaker gezien als een vorm van het disfunctioneren van neurotransmitters.

Naast wijdverspreide pijn kent fibromyalgie een herkenbaar cluster aan klachten: aanhoudende vermoeidheid, niet-herstellende slaap, concentratie- en geheugenproblemen (in de volksmond "fibro fog" genoemd), en een verhoogde gevoeligheid voor prikkels. De aandoening komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen en wordt door artsen tegenwoordig vaak verklaard vanuit centrale sensitisatie: het zenuwstelsel en het brein verwerken pijnsignalen sterker en sneller dan bij mensen zonder fibromyalgie. De "volumeknop" van het pijnsysteem staat als het ware te hoog.

Neurotransmitters zijn chemische stoffen die door de hersenen worden aangemaakt om het lichaam te "vertellen" wat het moet doen. Bij mensen met fibromyalgie blijkt er een verminderde productie van sommige neurotransmitters en andere chemische stoffen aanwezig te zijn die niet alleen de gemoedstoestand en het slaappatroon beïnvloeden, maar ook de manier waarop pijn wordt beheerst en de functioneringswijze van het immuunsysteem. De fibromyalgiepatiënt ervaart een domino-effect, waarin het ene symptoom en het ontstaan ervan van invloed is op een ander symptoom.

Fibromyalgie en het bindweefsel

De bindweefsels van de fibromyalgiepatiënt worden stijf en gespannen. Dit wordt veroorzaakt door een veranderde vorm van het water in het bindweefsel. Door congestie worden de circulatie en de neurale transmissie nadelig beïnvloed, waardoor de spieren en de omringende organen in een constante gespannen toestand verkeren. Dit gebied van verhoogde contractie en verminderde circulatie veroorzaakt een opeenhoping van afvalstoffen: de zogenoemde tenderpoints.

Die tenderpoints zijn typerend voor fibromyalgie. Het zijn drukgevoelige plekken in het lichaam, vaak rond de nek, schouders, rug, heupen en knieën, waar de spanning en de verminderde doorstroming samenkomen. Juist op dit niveau, het diepere bindweefsel en de doorbloeding, probeert Yin Yoga iets te doen.

Waarom juist Yin Yoga?

Yin Yoga heeft een positieve invloed op fibromyalgie, omdat het een effectieve yogavorm is voor het terugkrijgen van soepel en ontspannen bindweefsel. Waar dynamische vormen van yoga vooral de spieren aanspreken, richt Yin Yoga zich op de lagen daaronder.

Kenmerkend voor Yin Yoga is dat je lang in eenzelfde houding blijft: drie tot vijf minuten per houding is gebruikelijk. Je werkt niet met spierkracht, maar met zwaartekracht en tijd. Het effect hiervan is dat je je zogenaamde fascia oprekt. Fascia is het netwerk van bindweefsel dat alle organen, botten en spieren in het lichaam omvat: één doorlopend web dat je van binnenuit bij elkaar houdt.

Voor wie met fibromyalgie leeft, is die rustige aanpak een voordeel. Er wordt niets geforceerd, er is geen prestatie en geen tempo waarin je mee moet. Je zakt in een houding, je ondersteunt jezelf met kussens en blokken, en je laat de tijd het werk doen.

Fascia, hyaluronzuur en soepelheid

Door het oprekken van je fascia wordt de stof hyaluronzuur aangemaakt. Hyaluronzuur zorgt ervoor dat het bindweefsel meer water aan zich bindt, waardoor de soepelheid tussen de gewrichten en botten wordt vergroot. Bindweefsel produceert hyaluronzuur en dat trekt vocht aan, ook rondom je pezen en gewrichten. Hierdoor wordt de aan- en afvoer van vloeistoffen binnen het bindweefsel positief beïnvloed.

Je kunt het vergelijken met een spons die is uitgedroogd en samengeklonterd. Knijp je er rustig in en laat je hem weer opzwellen, dan kan hij opnieuw vocht opnemen en soepel worden. Bij fibromyalgie, waar het water in het bindweefsel juist van vorm en doorstroming is veranderd, is dat herstel van vochthuishouding precies waar het om draait.

Wil je dieper begrijpen hoe dat fascienetwerk werkt en hoe je er als yogadocent veilig mee werkt? Dan is de verdiepingsmodule Yin Yoga en de wereld van Fascia van SanaYou YOGAcademy een logische volgende stap.

Yin Yoga en je neurotransmitters

Met Yin Yoga bereik je vooral het bindweefsel. Hierdoor wordt enerzijds het stresshormoon cortisol gereduceerd (het ontgiften van de organen) en anderzijds de neurotransmitter dopamine, een lichaamseigen stof, gestimuleerd. Dopamine is volgens velen verantwoordelijk voor bijvoorbeeld de zogenaamde "Runner's High": een euforisch gevoel van blijdschap en beloning dat veel langeafstandslopers ervaren. Daarom wordt het in de volksmond ook wel het gelukshormoon of het geluksstofje genoemd.

Met het regelmatig beoefenen van Yin Yoga maak je serotonine en dopamine aan. Juist deze twee stoffen zijn bij fibromyalgie vaak in mindere mate aanwezig.

Dat Yin Yoga vooral op het rustige, ontspannen deel van het zenuwstelsel inwerkt, is precies waarom deze vorm bij een overgevoelig pijnsysteem zo passend kan zijn. Over die werking van het zenuwstelsel lees je meer in de module De kracht van de Nervus Vagus.

Slaap, serotonine en herstel

Het lichaam zet serotonine om in melatonine. Het is daarom belangrijk dat er voldoende serotonine beschikbaar is. Serotonine reguleert eveneens het vrijkomen van melatonine uit de epifyse. Voor een goede slaap is de aanwezigheid van voldoende serotonine dus cruciaal.

En juist hier zit een kernprobleem bij fibromyalgie. Fibromyalgiepatiënten zijn niet in staat om in het diepe slaapstadium (de delta-slaap) te geraken, waarin het lichaam veel chemische stoffen voor de heropbouw aanmaakt. In die fase worden weefsels hersteld en wordt de groei van deze weefsels bevorderd. Groeihormoon, een van de meest overvloedige herstelstoffen, komt tijdens de delta-slaap vrij en herstelt en bevordert het groeiweefsel.

Omdat fibromyalgiepatiënten de delta-slaap nauwelijks of nooit ervaren, hebben zij ook een laag groeihormoongehalte. Dit resulteert in een onvermogen van het lichaam om zichzelf te herstellen. Zo ontstaat een vicieuze cirkel: te weinig diepe slaap betekent te weinig herstel, te weinig herstel betekent meer pijn en vermoeidheid, en die houden de slechte slaap weer in stand.

Doordat Yin Yoga de aanmaak van serotonine ondersteunt en het zenuwstelsel tot rust brengt, kan een regelmatige beoefening helpen om die cirkel iets losser te maken. Niet als garantie, wel als ondersteuning richting betere ontspanning en slaap.

Veilig beginnen met Yin Yoga

Leef je met fibromyalgie en wil je Yin Yoga proberen? Een paar uitgangspunten helpen om het rustig en veilig te houden:

• Werk met ondersteuning. Gebruik kussens, blokken, bolsters en dekens, zodat je lichaam volledig kan loslaten in een houding. Hoe meer ondersteuning, hoe minder je spieren hoeven werken.
• Zoek de rek, niet de pijn. Yin Yoga mag voelbaar zijn, maar nooit scherp of pijnlijk. Bij een overgevoelig pijnsysteem is "zachter" vaak beter dan "dieper".
• Houd het kort waar nodig. Begin desnoods met één of twee minuten per houding en bouw rustig op. Je hoeft niet meteen vijf minuten te halen.
• Luister naar de nawerking. Let niet alleen op hoe het voelt tijdens de les, maar ook de dag erna. Zo leer je jouw eigen balans kennen.
• Wees mild op mindere dagen. Fibromyalgie kent goede en slechte dagen. Op een opvlamdag mag de beoefening kleiner zijn, of vooral uit rustig ademen en ontspanning bestaan.

Begeleiding door een yogadocent die het bindweefsel en het werken met klachten begrijpt, maakt hierin een groot verschil. Voor docenten die zich hierin willen bekwamen, biedt SanaYou YOGAcademy de module Yin Yoga en omgaan met klachten, waarin je leert hoe je Yin Yoga veilig aanpast aan mensen met fysieke klachten.

Conclusie

Het regelmatig beoefenen van Yin Yoga-houdingen stimuleert het produceren van de neurotransmitters die de fibromyalgiepatiënt zelf niet voldoende aanmaakt. Door langdurige rek op het bindweefsel tijdens een Yin-houding wordt het zelfherstellend vermogen van het lichaam gestimuleerd.

Yin Yoga is geen genezing en vervangt geen medische behandeling. Maar als rustige, opbouwende ondersteuning, gericht op je bindweefsel, je slaap en je zenuwstelsel, kan Yin Yoga je wel degelijk helpen de klachten te verminderen.

Wil je je verder verdiepen in Yin Yoga? Bekijk de online RYT200 Yin Yoga opleiding of het volledige overzicht van verdiepingsmodules en specialisaties van SanaYou YOGAcademy.

Dit artikel is bedoeld als informatie en achtergrond, niet als medisch advies. Fibromyalgie is een complexe aandoening; overleg bij klachten altijd met je huisarts of behandelaar voordat je met een nieuwe vorm van beweging begint. Yin Yoga kan een waardevolle aanvulling zijn op je behandeling, maar komt er niet voor in de plaats.