
Prana en de Ujjayi-adem: waarom die hele yogazaal zit te ruisen
Wat prana eigenlijk is, waarom je adem de ingang is en hoe je dat zachte geruis achter in je keel zelf leert maken
Prana is een van die woorden die in een yogales zo vaak voorbijkomen dat je op een gegeven moment vanzelf meeknikt. "Laat de prana stromen", zegt de docent, en jij laat braaf iets stromen, maar wát dan precies? En waarom wordt Ujjayi, dat zachte geruis dat je om je heen hoort zodra een les wat pittiger wordt, vaak in één adem met prana genoemd (sorry)? Ik pak ze allebei even voor je uit.
Prana: meer dan de lucht in je longen
Prana betekent in de yogafilosofie levenskracht: de energie die je lijf, je hoofd en je gevoel in beweging houdt. Dat klinkt groot, maar je kent het verschil heus wel uit je eigen dag. Na een lange middag achter je laptop doet alles het nog. Je benen lopen naar de keuken en je ogen lezen het etiket op de pastasaus, en toch brandt er nergens meer een lampje. Dat bedoelen yogi's als ze zeggen dat je prana niet stroomt.
Prana wordt nogal eens gelijkgesteld aan de adem waarmee je in- en uitademt. Dat snap ik natuurlijk wel, maar het klopt niet helemaal. Je adem is de lucht die je kunt voelen en zelfs kunt tellen. Prana is volgens de yogaleer de levenskracht die met die adem meereist en door je hele lijf stroomt. Je zou de adem dus kunnen zien als de bezorger en prana als het pakketje dat hij komt brengen.
Volgens diezelfde leer stroomt prana door een netwerk van energiebanen, de nadi's, en komt het onderweg langs je chakra's, de energiecentra in je lijf. Loopt dat soepel, dan heb je zin en ideeën en lijkt zelfs je inbox een beetje mee te werken. Zit het vast, dan voel je je vlak of juist opgejaagd. Meestal merk je pas hoe goed het liep op het moment dat het stokt.
Waarom je adem de ingang is
Ademen gaat vanzelf, ook als je slaapt, net als het kloppen van je hart. Dat regelt je autonome zenuwstelsel, het deel van je zenuwstelsel dat zelfstandig werkt zonder dat jij er iets voor hoeft te doen. Toch kun je je adem ook zelf sturen. Je hartslag kun je niet zomaar een tandje lager zetten, je adem wel. Over de adem zelf heb ik eerder al geschreven in Ademen? Dat doe je toch al?.
Je lijf laat trouwens zelf al zien hoe het werkt. Als je schrikt, adem je in, en bij een zucht van verlichting adem je uit. In yoga koppelen we de inademing aan actie en alertheid en de uitademing aan rust en kalmte. Leg maar eens 2 vingers op je pols, vlak onder de muis van je duim, en sluit je ogen. Het is heel subtiel, maar op een inademing gaat je hartslag een tikkie sneller en op een rustige uitademing een tikkie trager.
In yoga heet het bewust sturen van je adem pranayama: je richt je levensenergie met behulp van je adem. Er bestaan heel veel verschillende technieken, de een wekt op en de ander kalmeert. Een van de bekendste technieken die je in een yogales tegenkomt, is Ujjayi.
Ujjayi: het geruis achter in je keel
De eerste keer dat je in een volle Vinyasa Flow-les staat waarin iedereen Ujjayi ademt, denk je even dat de ventilatie het heeft begeven. Een hele yogazaal vol mensen die zachtjes staan te ruisen, alsof ze allemaal tegelijk een schelp tegen hun oor houden. Geen paniek, zo is het precies bedoeld!
Ujjayi wordt ook wel de overwinningsadem genoemd. Je ademt in en uit door je neus, met je mond dicht, en je maakt achter in je keel de doorgang een klein beetje smaller. En precies op die plek ontstaat dat zachte, hoorbare geluid. Het werkt een beetje zoals bij een tuinslang waar je je duim half voor houdt: ineens hoor je wat er doorheen stroomt.
En wat heb je daar nou aan? In een pittige flow wordt je adem al snel korter en onregelmatiger. Het geruis geeft je dan iets om te volgen, en je adem krijgt een rustig, gelijkmatig ritme waarop je bewegingen kunnen meegaan. In de yogatraditie geldt Ujjayi bovendien als een verwarmende adem. En je aandacht blijft makkelijker bij je eigen mat, ook als de buurvrouw zo te zien moeiteloos in de Neerwaarts kijkende hond staat.
Zo oefen je Ujjayi
Begin zittend, met een lange wervelkolom en je ogen dicht. Adem eerst een paar keer rustig door je neus in en uit, zonder iets te veranderen. Maak dan achter in je keel de doorgang een tikkie smaller, op de inademing én op de uitademing, tot je een zacht geruis hoort. Houd dat een paar minuten vol en kijk wat er verandert.
Klink je eerder als een stofzuiger die net een legosteentje te pakken heeft dan als een zacht briesje, dan zit er te veel kracht in je keel en mag je wat loslaten. Het geruis hoeft alleen voor jezelf hoorbaar te zijn, en hooguit voor degene op de mat naast je.
Gaat het zittend vanzelf, neem Ujjayi dan mee in een paar rustige zonnegroeten. Inademend beweeg je omhoog en uitademend ga je naar beneden, en het geruis houdt het tempo voor je bij.
Wat er verandert als je prana meeneemt
Zodra je je adem zo bewust gebruikt, verandert er iets aan je les. Je adem bepaalt dan het tempo en je aandacht gaat er vanzelf achteraan. Zo beweeg je van houding naar houding op het ritme van je eigen lijf. Dat is eigenlijk precies wat yogi's bedoelen met werken met prana: je laat je energie meebewegen met wat je doet.
Wil je dit grondig leren, ook om het later aan anderen uit te leggen? In de online opleiding Yang Yoga Basics leer je in je eigen tempo wat de rol van de adem is. Je oefent onder meer Ujjayi en Nadi Shodhana, de wisselende neusgatadem, en je leert ze toepassen in een actieve yogales.
Neem mee wat resoneert. Laat los wat schuurt. En blijf vooral ademen.
Sandy
